به گزارش ماهنامه اقتصاد ۳۶۰
بازگشت دانشآموزان به مدرسه، برای بسیاری از خانوادهها با خرید کتاب، لوازمالتحریر و برنامهریزی برای سال تحصیلی تازه همراه است؛ اما برای گروهی از دانشآموزان، مسئله از جایی بنیادیتر آغاز میشود: آیا اساساً به ابزار لازم برای یادگیری دسترسی دارند یا نه؟
در سالهای اخیر، لپتاپ و سایر ابزارهای دیجیتال از یک وسیله جانبی به بخشی از زیرساخت آموزش تبدیل شدهاند. دسترسی به کلاسهای آنلاین، دورههای مهارتی، منابع آموزشی، نرمافزارهای تخصصی و حتی ارتباط با معلم و همکلاسیها، بدون ابزار مناسب دشوار یا در مواردی ناممکن است. با این حال، افزایش قیمت محصولات الکترونیکی و تجهیزات کامپیوتری باعث شده است بسیاری از خانوادهها نتوانند برای فرزندانشان لپتاپ تهیه کنند؛ موضوعی که شکاف میان دانشآموزان را عمیقتر میکند.
محمدرضا ماندنی، با اشاره به همین مسئله میگوید: «عدم دسترسی دانشآموزان به لپتاپ، بهخصوص با قیمتهایی که برای محصولات الکترونیکی و محصولات مربوط به کامپیوتر وجود دارد، محدودیتهای زیادی را برای دانشآموزان به وجود میآورد.»
به گفته او، این محدودیت صرفاً به دشواری انجام تکالیف یا شرکت در یک کلاس آنلاین خلاصه نمیشود و میتواند آینده آموزشی و شغلی دانشآموزان را تحت تأثیر قرار دهد. ماندنی تأکید میکند: «این شرایط حتماً یک گروهی را از پیشرفت و فرصتهای آموزشی، رشد و توسعه حذف میکند و تردیدی نیست که یک عدهای از این قافله عقب میمانند و سبب نابرابری میشود.»
در چنین شرایطی، دیجیکالا مهر با همکاری روبیتک، مؤسسه کاریار و مکتبخونه، کمپین «هرجا که تویی» را راهاندازی کرده است. هدف اولیه این طرح، تأمین حداقل ۴۰۰ لپتاپ و در افق یکساله، فراهمکردن هزار دستگاه برای دانشآموزان منتخب اعلام شده است. بخشی از تجهیزات از محل اهدای لپتاپهای دستدوم دیجیکالا تأمین میشود و بخش دیگر با مشارکت کاربران، نیکوکاران، شرکتها و شرکای کمپین فراهم خواهد شد.
در مدل طراحیشده، لپتاپها بهصورت امانی در اختیار دانشآموزان قرار میگیرند و آنها در طول یک سال تحصیلی از این تجهیزات برای آموزش و گذراندن دورههای مهارتی استفاده میکنند. روبیتک مسئول شناسایی دانشآموزان مستعد و کمبرخوردار و اجرای بخش تخصصی طرح است و مکتبخونه نیز دورههای آموزشی مورد نیاز را ارائه میدهد. عملکرد و میزان پیشرفت دانشآموزان در طول دوره ارزیابی خواهد شد.
در پایان سال تحصیلی، وضعیت لپتاپ بر اساس عملکرد دانشآموز تعیین میشود. در صورت پیشرفت پایه، دستگاه به چرخه طرح بازمیگردد تا در اختیار دانشآموز دیگری قرار گیرد. دانشآموزان سطح متوسط میتوانند با استفاده از تخفیف و تسهیلات ویژه، لپتاپ شخصی خود را خریداری کنند و دستگاه امانی را بازگردانند. در سطح عالی نیز مالکیت لپتاپ بهعنوان پاداش عملکرد به دانشآموز منتقل میشود. به این ترتیب، یک دستگاه میتواند در سالهای بعد نیز برای دانشآموزان دیگری مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، ماندنی معتقد است نباید مسئله را تنها به افرادی نسبت داد که به ابزار دسترسی ندارند. او میگوید: «در اینجا مشکل آن کسانی که ندارند نیست؛ مشکل آن کسانی هستند که دارند این سیستم را بدون اینکه به اجزایش دقت بکنند، طراحی میکنند.»
از نگاه این پادکستر، بیتوجهی به پیوستهای اجتماعی و آموزشی تصمیمها، پیامدهایی فراتر از کمبود امکانات دارد. او توضیح میدهد: «این موضوع باعث نوعی آشفتگی در ذهن دانشآموزان و دانشجویان میشود.» دانشآموزی که از یک سو با ضرورت یادگیری دیجیتال و رقابت آموزشی مواجه است و از سوی دیگر امکان دسترسی به ابزار لازم را ندارد، نهتنها از نظر آموزشی، بلکه از نظر روانی و اجتماعی نیز در موقعیتی نابرابر قرار میگیرد.
کمپین «هرجا که تویی» تلاش میکند در کنار تأمین لپتاپ، مسیر آموزش و همراهی را نیز تکمیل کند. مؤسسه کاریار در سال نخست، برنامه منتورینگ را بهصورت پایلوت برای ۵۰ دانشآموز اجرا میکند. تعدادی از مدیران ارشد دیجیکالا پس از گذراندن آموزشهای لازم، بهعنوان منتور در کنار دانشآموزان قرار میگیرند و درباره مسیر تحصیلی، شغلی و رشد فردی با آنها گفتوگو میکنند. همچنین امکان جذب حداکثر ۴۰ کارآموز از میان دانشآموزان مستعد این طرح در دیجیکالا پیشبینی شده است.
منابع این کمپین از طریق مشارکت کاربران در دیجیکالا مهر و اختصاص بخشی از مبلغ سبد خرید در کمپین «بازگشت به مدرسه» تأمین میشود. مشارکتکنندگان میتوانند حتی با پرداخت بخشی از هزینه یک لپتاپ در این طرح سهیم شوند و از طریق داشبورد اختصاصی، روند استفاده و پیشرفت دانشآموز را دنبال کنند.
با این حال، ماندنی تأکید میکند که اجرای چنین کمپینهایی نباید جایگزین مسئولیتهای حاکمیتی شود. او میگوید: «راهاندازی کمپینهای حمایتی وظیفه دیجیکالا نیست که مشکل آموزش را حل کند و اگر دیجیکالا و یا خیرین دیگر این کارها را انجام میدهند، از روی حسننیتشان است.»
او ادامه میدهد: «مگر ما وزارت آموزشوپرورش نداریم؟ مگر ما وزارت راه و تعاون و رفاه و اجتماعی نداریم؟ این کار کاملاً وظیفه دولت است.» به اعتقاد این فعال مدنی، آموزشوپرورش برای حل چنین مشکلاتی بودجه و ساختار در اختیار دارد و باید برای رفع موانع دسترسی دانشآموزان به ابزارهای آموزشی اقدام کند. ماندنی در پایان تأکید میکند: «آموزشوپرورش برای این کار بودجه دارد و باید این کارها را درست کند.»
در این میان، کمپینهای حمایتی میتوانند بخشی از خلأ موجود را پر کنند، اما حل پایدار مسئله به سیاستگذاری منسجم، تأمین بودجه عمومی و توجه همزمان به ابزار، آموزش، زیرساخت و حمایت اجتماعی نیاز دارد. لپتاپ میتواند آغاز یک مسیر یادگیری باشد، اما تبدیل این ابزار به فرصت واقعی، به تصمیمهایی وابسته است که مسئولیت آن از سطح نیکوکاری فراتر میرود.
