به گزارش ماهنامه اقتصاد ۳۶۰

محمود نواصر؛ بازار: تولید بدون کارخانه با تکیه بر ظرفیتهای خالی واحدهای صنعتی، کاهش هزینههای سرمایهگذاری و اتصال صاحبان ایده به زیرساختهای تولیدی، یکی از الگوهای نوین توسعه کسبوکار است که میتواند زمینه افزایش ارزش افزوده، توسعه اشتغال و تقویت تولید داخلی در منطقه آزاد اروند را فراهم کند.
در این الگو، فعالان اقتصادی بهجای احداث کارخانه و خرید ماشینآلات، از ظرفیت تولیدی واحدهای صنعتی موجود استفاده میکنند و سرمایه خود را در بخشهایی مانند طراحی محصول، تحقیق و توسعه، برندسازی، بازاریابی و شناسایی بازارهای هدف به کار میگیرند.
تولید بدون کارخانه از چارچوب قانونی مشخصی برخوردار است و دارندگان گواهی مربوط میتوانند در چارچوب ضوابط از امتیازاتی مانند تسهیلات بانکی، تأمین مواد اولیه از طریق بورس و بازار سرمایه، صادرات محصول به نام خود و سازوکارهای بازگشت ارز صادراتی بهرهمند شوند. همچنین امکان همکاری همزمان با چند کارخانه برای تولید محصولات مختلف وجود دارد
تمرکز بر حلقههای ارزشآفرین زنجیره تولید
یکی از مزیتهای این شیوه، تمرکز سرمایه بر بخشهای ارزشآفرین زنجیره تولید است. بر اساس مفهوم «منحنی لبخند»، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده در مراحل طراحی، تحقیق و توسعه و خلق برند و همچنین بازاریابی، فروش و خدمات پس از فروش ایجاد میشود. در مقابل، مفهوم «مودا» بر شناسایی و حذف فعالیتهای فاقد ارزش افزوده و جلوگیری از اتلاف منابع تأکید دارد.
منطقه آزاد اروند با برخورداری از ظرفیتهای صنعتی در حوزه فولاد، پتروشیمی و کشاورزی، بستر مناسبی برای توسعه این الگو دارد. توسعه صنایع پاییندستی فولاد، صنایع پلیمری و تکمیلی پتروشیمی و صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی از جمله خرما و گندم میتواند به افزایش ارزش افزوده و کاهش خامفروشی منجر شود. توسعه ساخت داخل، تولید تجهیزات و قطعات یدکی و جایگزینی واردات نیز از دیگر فرصتهای قابل پیگیری در این منطقه است.
برای عملیاتیکردن این ظرفیت، اجرای یک برنامه سه ماهه شامل شناسایی کارخانههای دارای ظرفیت خالی، نمونهسازی محصولات و ارزیابی قابلیت رقابت آنها در بازار، به ویژه بازار عراق و در نهایت انعقاد قراردادهای همکاری میان صاحبان برند و واحدهای تولیدی پیشنهاد میشود.
مدیریت زنجیره تأمین نیز از الزامات موفقیت این مدل است. تنوعبخشی به کارخانههای طرف قرارداد و تأمینکنندگان مواد اولیه، مانع وابستگی به یک مجموعه و توقف احتمالی تولید میشود. همچنین آغاز فعالیت با سفارشهای محدود، امکان ارزیابی کیفیت و میزان تقاضای بازار را پیش از صرف سرمایه گسترده فراهم میکند.
شناخت نیاز مصرفکنندگان، بررسی شکافهای بازار، توجه به تغییر سلیقه مشتریان و برخورداری از برند و بستهبندی مناسب، نقش تعیینکنندهای در رقابتپذیری محصولات دارد. برنامهریزی برای حضور در بازارهای منطقهای و بینالمللی نیز باید از مراحل اولیه فعالیت مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت شفافیت حقوقی در قراردادهای تولید
در بخش حقوقی، قراردادهای تولید قراردادی باید پیش از امضا توسط مشاوران متخصص بررسی شوند و تعهدات طرفین، مسئولیتهای اجرایی و شرایط مالی بهروشنی مشخص شود. حفظ مالکیت برند و نام تجاری برای صاحب کسبوکار، تسهیل ثبت علائم تجاری و حرکت دستگاههای اجرایی به سمت نظارت پسینی و کنترل کیفیت محصولات نیز از الزامات توسعه این شیوه فعالیت اقتصادی است
همچنین ارتباط میان دانشگاهها، صاحبان ایده، سرمایهگذاران و صنایع بزرگ و بهرهگیری از توان جوانان و نخبگان میتواند به شناسایی فرصتهای جدید سرمایهگذاری و تبدیل ایدهها به پروژههای اجرایی کمک کند.
تولید بدون کارخانه در صورت برنامهریزی و اجرای هدفمند، میتواند به ابزاری برای فعالسازی ظرفیتهای بلااستفاده صنعتی منطقه آزاد اروند تبدیل شود و با کاهش هزینههای ورود به تولید، توسعه صنایع پاییندستی و تقویت صادرات، فرصتهای تازهای پیش روی بخش خصوصی و فعالان اقتصادی قرار دهد.
