به گزارش ماهنامه اقتصاد ۳۶۰
یک روز معمولی در یک بیمارستان دولتی تهران؛ درمان ارزان به چه قیمتی؟
به گزارش واحد اجتماعی خبرگزاری صبح اقتصاد آنچه در زیر می‌خوانید، صحنه‌های یک روز معمولی در یک بیمارستان عمومی تامین اجتماعی در حوالی شرق تهران است؛ حدود ساعت ۱۰:۳۰ در یک پنجشنبه معمولی پاییزی؛ صحنه‌هایی که هر روز تکرار می‌شود و این در حالی است که به قول یکی از حاضران در بیمارستان، تازه مربوط به زمان معمولی است و نه زمان جنگ!
علاوه بر صندلی‌ها که مملو از بیماران و همراهان است، عده زیادی سر پا ایستاده و منتظر نوبتشان هستند. هر بار که درب کلینیک یا محل تصویربرداری باز می‌شود، چند نفر پیگیر می‌شوند تا ویزیت یا تصویربرداریشان انجام شود و حضور افراد تا درب بیمارستان ادامه دارد.
فضای بیمارستان، گویی در هر لحظه تحت فشار است، صندلی‌های سالن‌های انتظار، حتی اگر خالی باشند، با حضور جمعیت متراکم در انتظار نوبت، پر شده‌اند. آدم‌ها با کوله‌پشتی‌ها، برانکاردها و کالسکه فرزندانشان، در تنگناهای راهروها در هم می‌پیچند.
در پس این شلوغی طاقت‌فرسا، تصویری از تقابل مداوم خستگی و تحمل به چشم می‌خورد. البته این تصویر تمام مراکز درمانی پرشمار تهران نیست؛ تهران در دو دهه اخیر مملو از مراکز درمانی خصوصی و انواع کلینیک‌های تخصصی و نیمه تخصصی شده است؛ اما آنچه شمار زیادی از بیماران را به اینجا کشانده، دولتی بودن و نحوه استفاده از بیمه این بیمارستان‌هاست.
در شرایطی که هزینه درمان بالاست، بیمارستانهای دولتی و تامین اجتماعی به عنوان شریان‌های اصلی نظام سلامت کشور، نقشی حیاتی در تأمین عدالت در سلامت و ارائه خدمات درمانی به اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه گروه‌های کم‌برخوردار ایفا می‌کنند و برای بسیاری از اقشار تنها گزینه هستند. بررسی سطح رضایت‌مندی عمومی از این مراکز، همواره یکی از شاخص‌های کلیدی در ارزیابی کارآمدی سیاست‌های کلان حوزه بهداشت و درمان به شمار می‌رود که ابعادی چندلایه و نیاز به تحلیل دقیق دارد.
قیمت نسبتا ارزان خدمات در مراکز دولتی و پوشش گسترده بیمه‌های درمانی پایه، موجب شده این بیمارستان‌ها مامن اصلی میلیون‌ها هموطن، هم از تهران و هم نقاط مختلف کشور برای درمان بیماری‌های صعب‌العلاج و جراحی‌های سنگین باشند. بسیاری از بیماران، دسترسی به پزشکان متخصص و فوق‌تخصص برجسته در این مراکز را نقطه قوتی بزرگ می‌دانند که هزینه‌های سرسام‌آور بخش خصوصی را کاهش می‌دهد.
خستگی کادر درمان و گلایه های آنان از وضعیت معیشتی و سختی کار که تاثیر فراوانی در ارائه خدمات دارد، در کنار فرسودگی زیرساخت‌ها، کمبود برخی تجهیزات پیشرفته تشخیصی و دارویی در برخی مراکز و خرابی بعضی از دستگاه‌ها، از چالش‌هایی است که سطح رضایت مراجعان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در مواردی، بیمار ناچار است بخشی از اقلام دارویی یا تجهیزات پزشکی مورد نیاز را از خارج بیمارستان تهیه کند که این امر بار مالی و روانی اضافی بر دوش خانواده‌ها می‌گذارد.
از منظر اقتصاد سلامت، انباشت مطالبات بیمارستان‌ها از شرکت‌های بیمه و تنگناهای بودجه‌ای، چرخ‌دنده‌های ارائه خدمات را کند کرده است. این بحران مالی نه‌تنها بر تأمین به‌موقع تجهیزات و دارو تأثیر می‌گذارد، بلکه انگیزه کادر درمان را نیز تحت‌الشعاع قرار داده و نیازمند مداخلات جدی دولت و سازمان‌های بیمه‌گر است.
با این حال، اجرای برنامه‌های تحولی همچون توسعه سامانه‌های نوبت‌دهی متمرکز، پرونده الکترونیک سلامت و اصلاح ساختار اورژانس‌ها در سال‌های اخیر توانسته است بخشی از نارضایتی‌ها را کاهش دهد. با این وجود، اثربخشی این اقدامات نیازمند استمرار، نظارت دقیق‌تر و رفع موانع اجرایی در سطح بیمارستانهای استان تهران است.
مقوله تکریم ارباب‌رجوع و حقوق بیمار نیز ابعاد مهمی در ارزیابی رضایت مردمی دارد. اگرچه منشور حقوق بیمار در بسیاری از این مراکز نصب شده، اما فرهنگ‌سازی بیشتر برای بهبود ارتباط کادر درمان با بیماران و همراهان آن‌ها، به‌ویژه در لحظات بحرانی و اورژانسی، می‌تواند نقش بسزایی در ارتقای اعتماد عمومی داشته باشد.
کارشناسان حوزه سلامت بر این باورند که برای دستیابی به رضایت پایدار مردمی، صرفاً تجهیز بیمارستان‌ها کافی نیست، بلکه بازنگری در نظام پرداخت‌ها، تقویت نیروی انسانی، افزایش سرانه تخت‌های بیمارستانی متناسب با رشد جمعیت و توسعه بیمارستانهای دولتی در استان تهران از الزامات غیرقابل‌انکار است.
حجم بالای مراجعین فشار مضاعفی بر مراکز درمانی دولتی وارد می کند
سید رضا رئیس کرمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران در این زمینه به خبرنگار ایرنا می‌گوید: بیمارستانهای دولتی با برخورداری از تجهیزات مدرن و حضور پزشکان متخصص، با استقبال بسیار گسترده‌ای روبرو هستند، اما از سوی دیگر، تعرفه‌های پایین خدمات و حجم بالای مراجعین، فشار مضاعفی بر این مراکز وارد می‌کند.
وی می‌افزاید: افزایش تقاضا همزمان با محدودیت در منابع، به‌ویژه در حوزه نیروی کار بیمارستانی، عاملی است که می‌تواند کیفیت خدمات ارائه شده را تحت تأثیر قرار دهد و اولویت اصلی بیمار در این مراکز دریافت سریع خدمات تشخیصی و درمانی و دستیابی به بهبودی است.
رئیس کرمی اظهار می‌کند: کیفیت خدمات بیمارستانی شامل دو بخش فنی و پشتیبانی است. از آنجا که بیمار ممکن است لزوماً توانایی درک دقیق جنبه‌های فنی و تخصصی خدمات را نداشته باشد، بخش بزرگی از ارزیابی او از کیفیت، بر پایه خدمات پشتیبانی و هتلینگ استوار است.
به گفته وی، مدیران بیمارستانهای دولتی باید در کنار تمرکز بر خدمات فنی، توجه ویژه‌ای به ارتقای کیفیت خدمات پشتیبانی داشته باشند و از آنجایی که در این مراکز درمانی تقاضا فراتر از ظرفیت است، نباید بیمار احساس کند به دلیل مسائل اجتماعی یا مالی، از دریافت خدمت محروم شده است.
مبارزه با تمرکززدایی از مراکز تخصصی
دکتر محمد غلام‌نژاد، رئیس یکی از بیمارستانهای دولتی تهران نیز در گفت وگو با خبرنگار ایرنا بر لزوم اصلاح ساختاری در نظام سلامت ایران و تمرکز بر ایجاد یک «نظام ارجاع» کارآمد تأکید کرد.
وی اظهار داشت: برای دستیابی به یک مثلث طلایی در سلامت که شامل «توزیع درست منابع، دسترسی عادلانه و کارایی بالا» باشد، باید مسیر درمان را از سطوح پایه و روستایی آغاز کرد.
دکتر غلام‌نژاد در تحلیل چالش‌های فعلی نظام سلامت، به مسئله فشار بیش از حد بر مراکز درمانی سطح بالا اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، بسیاری از مراجعین بدون نیاز مبرم به سطح تخصصی، مستقیماً به مراکز پیچیده و بزرگ مراجعه می‌کنند که این امر باعث اتلاف منابع و کاهش کیفیت خدمات می‌شود. یکی از حیاتی‌ترین اقداماتی که باید در آینده با جدیت بیشتری دنبال شود، تثبیت و اجرای دقیق نظام ارجاع است.
وی افزود: هدف از این اصلاحات، این است که خانواده‌ها و بیماران در سطوح پایین‌تر (روستایی و شهری) خدمات لازم را دریافت کنند و تنها در صورت نیاز مبرر و پس از طی مراحل قانونی، به سطوح بالاتر ارجاع داده شوند.
عدالت در سلامت؛ از روستا تا شهر
وی با اشاره به تغییرات در ساختار جمعیتی و جغرافیایی ایران، خاطرنشان کرد: امروزه شاهد هستیم که برخی شهرستان‌ها و مناطق از نظر دسترسی به خدمات درمانی دچار چالش شده‌اند. ما باید فرآیند درمان را به‌گونه‌ای بازطراحی کنیم که از کمترین نقاط روستایی شروع شده و به‌صورت پله‌ای و سازمان‌یافته به سمت مراکز تخصصی حرکت کند. این امر نه تنها بار مراکز تخصصی را سبک می‌کند، بلکه عدالت در سلامت را برای ساکنان مناطق دورافتاده تضمین می کند.
دکتر غلام‌نژاد تاکید کرد که هدف نهایی از این رویکرد، حرکت در راستای تکمیل مثلث سلامت است.
وی گفت: باید با مدیریت صحیح منابع و ایجاد یک ساختار سلسله‌مراتبی درست، کاری کنیم که بیمار در همان سطح اول (پایه) ویزیت و درمان شود و اگر نیاز به مداخله تخصصی داشت، به‌صورت هوشمند و طبق پروتکل‌های ارجاع، به پزشک متخصص هدایت شود. این تنها راه رسیدن به یک سیستم سلامت پایدار و کارآمد است.
در نهایت، بیمارستانهای دولتی در تهران، نموداری از وضعیت کلی نظام سلامت کشور هستند. ارتقای سطح رضایت مردم از این مراکز، نیازمند عزمی ملی، نگاه فرابخشی دولت، تخصیص منابع پایدار و مشارکت فعال سیاست‌گذاران برای رفع چالش‌های ریشه‌دار راندمان و کیفیت خدمات است تا دسترسی عادلانه به سلامت به معنای واقعی کلمه محقق شود.
