در راستای مسئولیت اجتماعی رسانه ای، پایگاه خبری ۳۶۰ اقتصاد با رضا سهیلی (وکیل پایه یک دادگستری و استاد دانشگاه) در خصوص صدور چک بلامحل چه زمانی قابل طرح دعوا در مراجع کیفری به انجام گفتگویی پرداخته است؛ در این گفتگو در خصوص اینکه چرا اکثریت شکایت کیفری را دراین خصوص ارجح تر می دانند به مصاحبه می پردازیم:
*همانطور که می دانید بیشترین دغدغه تجار و سایر کارفرمایان وصول سریع طلب خودشان است در مواقعی که چک بجای پرداخت نقدی دریافت می کنند در زمان برگشت چک چگونه می تواند به مرجع کیفری جهت وصول چک مراجعه کنند ؟ آیا مقررات خاصی در این زمینه حاکم است ؟
– بدیهی است هرگونه چکی دارای وصف کیفری را شامل نمی شود لذا چکی که ویژگی های گفته شد در ادامه را دارد فاقد وصف کیفری است (یعنی جنبه کیفری ندارد) ، در واقع و به عبارت دیگر چک فقط در صورتی امکان تعقیب کیفری (طرح شکایت کیفری) را دارد که حتی یکی از شرایط و اوصاف زیر برای چک وجود نداشته باشد. شرایط و اوصاف ذیل موجبات زوال وصف کیفری میگردد: 1- چک بدون تاریخ کیفری نیست چکی که تاریخ نداشته باشد و به اصطلاح سفید تاریخ باشد و درج و انتخاب تاریخ در آن به دارنده سپرده شده باشد هر چند که صدور آن ممنوع نیست و دارنده را از حق مطالبه محروم نمی کند ولی امکان طرح شکایت کیفری صدور چک بلامحل در خصوص آن وجود ندارد. 2.صدور چک سفید امضاء جرم نیست به چکی گفته می شود که امضاء صادرکننده را دارد ولی باقی مندرجات آن یا قسمتی از مندرجات آن علاوه بر تاریخ نیز سفید است و تنظیم آن قسمت ها به دارنده واگذار شده است. 3- چک مشروط وجه کیفری ندارد به چکی گفته می شود که پرداخت وجه آن یا امکان مطالبه وجه آن منوط به حصول شرطی در آینده ( انجام عمل یا فعلی )شده است . 4- چک تضمین را نمیشود کیفری کرد در اکثریت قراردادها تظیمی کارفرما بخاطر حسن اجرای تعهدات طرف پیمانکار یا انجام دهنده عمل معین شرط تحویل یک فقره چک بابت ضمانت حسن انجام کار یا بابت وجه التزام و یا به تعبیر کلی بابت توثیق و تضمین به طرف دیگر چک بدهد و در چک نیز واژه تضمین بایستی قید گردد. 5- رعایت مهلت شش ماهه برای شکایت کیفری چک برای طرح شکایت کیفری چک می بایست دارنده چک در تاریخ مندرج در آن و یا 6 ماه پس از تاریخ مذکور به بانک مراجعه نماید و وجه آن را مطالبه نموده و چنانچه با عدم پرداخت مواجه شد، گواهی عدم پرداخت دریافت نماید و ظرف 6 ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، با مراجعه به دادسرای محل وقوع جرم (دادسرایی که گواهی عدم پرداخت از آن صادر شده) طرح شکایت کیفری چک نماید. ضمنا منظور از دارنده چک شخصی است که برای اولین بار به بانک مراجعه و گواهی عدم پرداخت به نام او صادر شده است.
*آیا چک بعد از انتقال به شخص دیگر وصف کیفری خودش را از دست می دهد یا خیر ؟
-بدیهی است با انتقال چک به دیگری بعد از صدور گواهی برگشت،بر اساس تبصره ماده ۱۱ قانون صدور چک قابلیت طرح دعوی کیفری از بین می رود مگر انتقال قهری باشد . دارنده جدید چک برگشتی نمی تواند علیه صادر کننده به اتهام صدور چک بلامحل یا چک پرداخت نشدنی طرح دعوای کیفری کرد. دارنده جدید چک برگشتی ( منتقل الیه ) فقط میتواند از طریق حقوقی یا ثبتی اقدامات لازم را جهت استیفای حق خویش صورت دهد .
*آیا شکایت صدور چک بلامحل از طریق مراجع کیفری قابل گذشت یا غیر قابل گذشت است ؟
– طبق مواد ۹، ۱۱ و ۱۲ اصلاحی قانون صدور چک ، جرم صدور چک پرداخت نشدنی بدون شکایت دارنده چک قابل تعقیب کیفری نیست و با گذشت شاکی خصوصی، چه قبل و چه بعد از صدور حکم قطعی حسب مورد قرار موقوفی تعقیب صادر و یا اجرای حکم موقوف می شود.
*چه مجازاتی برای شخصی که اقدام به صدور چک بلا محل نموده است توسط قانونگذار تعیین شده است ؟
طبق قانون اصلاح موادي از قانون صدور چك مصوب 1382,06,02با اصلاحات و الحاقات بعدي ماده ۷ (جزای نقدی تعدیل شده) – هر کس مرتکب بزه صدور چک بلامحل گردد به شرح ذیل محکوم خواهد شد: الف – چنانچه مبلغ مندرج در متن چک کمتر از 780.000.000 ریال باشد به حبس تا حداکثر شش ماه محکوم خواهد شد. ب – چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از 780.000.000 ریال تا 3.900.000.000 ریال باشد از شش ماه تا یک سال حبس محکوم خواهد شد. ج – چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از 3.900.000.000 ریال بیشتر باشد به حبس از یک سال تا دو سال و ممنوعیت از داشتن دستهچک به مدت دو سال محکوم خواهد شد و در صورتی که صادرکننده چک اقدام به صدور چکهای بلامحل نموده باشد مجموع مبالغ مندرج در متون چکها ملاک عمل خواهد بود.
*آیا جرچک بلا محل قابل گذشت است یا غیر قابل گذشت ؟
-مطابق مواد ۹، ۱۱ و ۱۲ اصلاحی قانون صدور چک ، جرم صدور چک پرداخت نشدنی بدون شکایت دارنده ی چک قابل تعقیب کیفری نیست و با گذشت شاکی خصوصی، چه قبل و چه بعد از صدور حکم قطعی حسب مورد قرار موقوفی تعقیب صادر و یا اجرای حکم موقوف می شود.
